Adaptacja do gorących temperatur - czy ma sens?


Pośród wyższych już wreszcie temperatur powietrza w moim "kąciku naukowym" postaram się rozgryźć wiecznie aktualny temat adaptacji do upałów. Zagadnienie treningu powyżej 30 stopni Celcjusza i jego przydatności jako przygotowanie do zawodów, nie zawsze jest sprawą ogólnie akceptowaną i rozumianą. W końcu wielu unika takich parametrów treningu. Czy w ogóle ma to jakieś sprawdzone podłoże naukowe? Czy może jest to taki swoisty efekt placebo? W odpowiedziach na te pytania i w oparciu o wybrane badania postaram się przybliżyć temat. 



Zacznijmy od samego początku cofając się mocno wstecz i obserwując najpierw zwykłych zjadaczy chleba. W 1979 r. dziewięć kobiet poddano pierwszym tego typu badaniom (1). Najpierw przez 4 tygodnie przeprowadzono z nimi trening wytrzymałościowy na cykloergometrze (40 min, 40% VO2max, temp. 16-20 st. C i 30% wilgotności) by wreszcie przejść do fazy aklimatyzacji (45 st. C. i 30% wilgotności) i właściwego badania. Przyjrzano się zmianom parametrów układu krwionośnego w okolicznościach dwóch różnych temperatur przed, w 40 min próby i 25 min po. Zauważono, że najbardziej widoczną zmianą adaptacyjną do gorętszych temperatur był wzrost objętości krwi krążącej (tym samym spadek ilości białek itd.) jak i większa potliwość, a co za tym idzie utrzymanie niższej temperatury ciała w trakcie pracy. Niestety brak dokłądnych danych przez ile czasu tych dziewięć kobiet męczono w 45 stopniach C ;-)

Ciekawsze i przede wszystkim nowsze badanie przeprowadzono na ultramaratończykach (2). Tu ponownie (niestety bardzo małą!) grupę sześciu biegaczy poddano najpierw okresowi przedaklimatyzacyjnemu - treningom w temperaturze 20 st. C. Podczas fazy aklimatyzacji (48 h po pierwszym treningu) trójkę "wypuszczono" sześciokrotnie na 2 h bieganie w intensywności 60% VO2max w 30 st. C, a drugą połowę w 35 st. C (trening powtarzany co 72 h). Oczywiście przed poszczególnymi fazami, treningami i co 5 min ich trwania mierzono wybrane parametry fizjologiczne. Okazało się, że temperatura rektalna była niższa u obu badanych grup. Poza tym spore zmiany zanotowano pomiędzy pierwszym i trzecim biegiem w gorącym środowisku - tętno spadło o 7-8 uderzeń u obu grup. spadła ocena subiektywnego zmęczenia u 35-stopniowców i wzrosła przedwysiłkowa objętość osocza u 30-stopniowców. Zresztą podwyższony poziom objętości osocza zanotowano w ciągu całej fazy aklimatyzacji. Badacze wywnioskowali, że już dwukrotne wystawienie biegaczy na co najmniej 2 h bieganie w podwyższonej temperaturze skutkuje fajną adaptacją w trzecim treningu/dniu startowym.

Pozytywne zmiany parametrów fizjologicznych podczas aklimatyzacji zanotowali także inni badacze, tak dla równowagi wśród dobrze wytrenowanych kolarzy (3). Stosując program 10-dniowej 90 min  jazdy przy intensywności 50% VO2max i temperaturze 40 st. C, wilgotności 30% kolarze poprawili się w jeździe godzinnej na czas w gorących (38 st. C o 8%) i chłodnych warunkach (13 st. C o 5%). Zaobserwowano także wzrost objętości osocza, mocy przy progu mleczanowym, objętości wyrzutowej serca w porównaniu do grupy kontrolnej prowadzonej w chłodniejszych warunkach (zapewne okolice tych 13 st. C). 

Jak widać co do tego, że trening w upale daje fajny handicap przy okazji zawodów rozgrywanych w podobnych warunkach, nie ma żadnej wątpliwości. Dowodzą tego badania naukowców (szkoda, że prowadzone na małych próbach liczbowych!!!). Co ciekawe te obserwacje pokazują skuteczne oddziaływanie zmian przystosowawczych w ciągu dwóch odbytych treningów (co 72 h). Adaptacja do wyższych temperatur dodatkowo pomaga i w chłodniejszej atmosferze.

Piśmiennictwo:

1. Effect of training and heat acclimation on exercise responses of sedentary females. S. M. Fortney, L. C. Senay, J Appl Physiol Respir Environ Exerc Physiol. 1979 Nov;47(5):978-84.

2. Heat acclimation responses of an ultra-endurance running group preparing for hot desert-based competition. R. J. Costa, M. J. Crockford, Eur J Sport Sci. 2014;14 Suppl 1:S131-41. doi: 10.1080/17461391.2012.660506. Epub 2012 Mar 19.

3. Heat acclimation improves exercise performance, S. Lorenzo, J. R. Salliwill, J Appl Physiol 109: 1140 –1147, 2010.


Łukasz Murawski

Biegający już od ponad dekady, triatlonujący dopiero od blisko połowy tego czasu, trener przygotowania motorycznego/masażysta, ciągle szukający odpowiedzi na nowe pytania odnośnie funkcjonowania ciała człowieka.

Brak komentarzy:

Publikowanie komentarza